Theo chuyên gia, Bộ Công Thương cần đưa ra những lý giải cụ thể, thuyết phục về mục tiêu, cơ chế vận hành, hiệu quả của phương án chuyển EVN về Bộ.
Bộ Công Thương đề xuất chủ trương chuyển EVN về Bộ là cơ quan chủ sở hữu để có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt. Ảnh: EVN
“Không phải cứ chuyển EVN về Bộ Công Thương là tháo được mọi nút thắt”
Trong báo cáo tóm tắt về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030 và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, Bộ Công Thương đề xuất chủ trương chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về Bộ Công Thương là cơ quan chủ sở hữu để có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt.
Trao đổi với Báo Lao Động, TS Nguyễn Xuân Quang - Viện Công nghệ Năng lượng, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, nếu cơ quan lập quy hoạch đồng thời là cơ quan đại diện chủ sở hữu, khoảng cách từ quy hoạch đến thực hiện được rút ngắn. Bộ có thể nắm nhanh năng lực, tiến độ, khả năng cân đối vốn của EVN; ngược lại EVN cũng phản hồi kịp thời về tính khả thi. Tuy nhiên, thống nhất đầu mối không đồng nghĩa mọi vướng mắc sẽ được giải quyết.
Theo TS Nguyễn Xuân Quang, muốn khởi công một dự án điện thì trước hết dự án phải phù hợp với quy hoạch của địa phương. Tiếp đến là thủ tục chủ trương đầu tư, đất đai và giải phóng mặt bằng, sau đó mới đến thu xếp vốn. Những khâu này nằm ở nhiều cơ quan, nhiều cấp, không phải chỉ nằm trong tay EVN. Một dự án chậm giải phóng mặt bằng thì dù EVN trực thuộc bộ nào, mặt bằng vẫn chậm.
“Phần lớn công suất nguồn tăng thêm trong điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là điện gió, điện mặt trời và LNG, với vai trò lớn của khu vực tư nhân. Tiến độ phụ thuộc vào cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện, đấu nối và giải tỏa công suất”, TS Nguyễn Xuân Quang nhấn mạnh.
Trao đổi với Lao Động, PGS.TS Ngô Trí Long - Nguyên viện trưởng Viện nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng trong báo cáo Bộ Công Thương cũng đánh giá việc triển khai dự án tại nhiều địa phương còn rất chậm và nhiều nguồn điện lớn có nguy cơ không vào vận hành trước năm 2030. Vì vậy, Bộ đã kiến nghị phải tiếp tục hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư, cơ chế PPP và cơ chế giá điện theo thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.
Quốc hội cũng đã phải ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15, có hiệu lực từ 1.3.2026, đưa ra các cơ chế đặc thù cho phát triển năng lượng giai đoạn 2026-2030, từ cập nhật quy hoạch, đầu tư dự án điện đến điện gió ngoài khơi và mua bán điện trực tiếp. Điều đó cho thấy nút thắt của ngành điện mang tính liên ngành và liên cấp, không thể giải quyết đơn thuần bằng thay đổi nơi quản lý EVN.
“Đưa EVN về Bộ Công Thương có thể giải quyết bài toán phối hợp, nhưng không thay thế được cải cách thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, giá điện và huy động vốn. Nếu những nút thắt đó không được tháo, quy hoạch vẫn có nguy cơ rất đẹp trên giấy nhưng dự án lại chậm ngoài thực địa”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.
Bộ Công Thương sẽ quản lý thế nào, chịu trách nhiệm ra sao?
Đối với đề xuất chuyển EVN về Bộ Công Thương, TS Nguyễn Xuân Quang cho rằng Bộ cần phân tích rõ ranh giới vừa quản lý nhà nước về điện, vừa làm đại diện chủ sở hữu doanh nghiệp lớn nhất trên thị trường. Ở vai quản lý nhà nước, Bộ cần xây dựng chính sách, quy hoạch, điều tiết giá và thị trường, kiểm tra giám sát. Ở vai đại diện chủ sở hữu, quyền hạn được thực hiện theo pháp luật doanh nghiệp và pháp luật về vốn nhà nước, phải tôn trọng quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của EVN và quyền của cổ đông tại các công ty thành viên.
"Đi kèm với đó, việc điều tiết thị trường phải bảo đảm minh bạch và công bằng giữa EVN và các nhà đầu tư khác. Đây là điều kiện để khu vực tư nhân tiếp tục bỏ vốn vào nguồn điện, mà quy hoạch thì đang trông đợi rất nhiều vào dòng vốn này", ông Quang nhấn mạnh.
Nếu mục tiêu là tăng khả năng điều phối từ quy hoạch đến thực hiện, TS Nguyễn Xuân Quang cho rằng có thể nghiên cứu phương án hẹp hơn: Đưa một số hạ tầng dùng chung phục vụ hệ thống điện dưới sự điều phối trực tiếp của cơ quan quản lý, thay vì chuyển toàn bộ EVN. Cách này nhằm tháo gỡ điểm nghẽn điều phối mà hạn chế can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
“Với đề xuất này, Bộ Công Thương cần làm rõ mục tiêu, cơ chế vận hành, trách nhiệm và hiệu quả của mô hình, nhất là khả năng đẩy nhanh tiến độ dự án, sử dụng vốn hiệu quả và bảo đảm cung ứng điện”, TS Nguyễn Xuân Quang nói.
Theo Báo Lao Động_Tuyết Lan
